Onderwijs & Arbeidsmarkt

Scope van het programma

Het programma Onderwijs en Arbeidsmarkt richt zich op het beter doen functioneren van de Zuid Limburgse arbeidsmarkt met het oog op de toekomstbestendigheid van de Zuid Limburgse economie en de stabiliteit van de welvaart in de regio. Belangrijke aandachtspunten zijn daarbij het bevorderen van de samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid; het investeren in talentontwikkeling op alle niveaus; het bevorderen van de actieve deelname aan het arbeidsproces en het voorkomen van uitval en uitsluiting. Nadrukkelijk is er ook aandacht voor het Euregionale karakter van de Zuid Limburgse arbeidsmarkt en de rol van arbeidsmigranten en kenniswerkers.

Maatschappelijke opgave

Zuid-Limburg wordt gekenmerkt door een lage arbeidsparticipatie en een toenemende polarisatie op zowel de arbeidsmarkt, de woon- en leefomgeving en in toenemende mate het onderwijs. Het doorsijpelen van de resultaten van de huidige kennisinvesteringen naar de rest van de samenleving werkt niet alleen niet goed, het lijkt ook in toenemende mate te leiden tot een zichzelf versterkende sociale polarisatie.

De Limburgse arbeidsmarkt functioneert niet goed. Er is sprake van een lage arbeidsparticipatie en een gebrekkige arbeidsmarktmobiliteit in Euregionaal perspectief. Daarnaast sluiten ook de competenties van schoolverlaters en werklozen niet goed aan op wat de arbeidsmarkt nodig heeft.

De aantrekkende economie schept nieuwe kansen voor mensen die nu nog niet deelnemen aan het arbeidsproces. Juist in deze tijd van krapte moet het mogelijk zijn om de arbeidsparticipatie in Zuid-Limburg op te trekken tot het landelijk gemiddelde. Hierbij speelt het onderwijs een grote rol, vooral het (V)MBO en techniekonderwijs, het aanpakken van de grote uitval aanpakken. Maar niet alleen het onderwijs, ook het bedrijfsleven moet deze uitdaging oppakken: het levenslang leren aangrijpen als nieuw HRM-beleid; met het onderwijs samen doorlopende leerlijnen ontwikkelen en doen erkennen.

Beoogde maatschappelijke impact

De bevolking in Zuid-Limburg beter toerusten voor de huidige en toekomstige arbeidsmarkt. Er bestaat een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt, ook gericht op maximale instroom van arbeid en minder uitval. De beroepsbevolking beschikt over de juiste competenties en kan zich tijdig aanpassen aan een veranderende vraag. Een arbeidsmobiliteit in de Euregio die geen belemmeringen ondervindt. Een structureel verankerde triple helix samenwerking die samen zorg draagt voor een beter functioneren van de arbeidsmarkt.

Kortom: verhoging van de arbeidsmarktparticipatie, vermindering van de kwalitatieve mismatch en borging van de samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid.

De aanpak

De centrale insteek van het programma is de sectorale benadering. Uitgangspunt is daarbij dat de vraag vanuit bedrijfsleven leidend is en een actieve (directe) betrokkenheid van het onderwijs noodzakelijk is. Hoewel dat in de praktijk dikwijls het MBO zal zijn, moet ook het VMBO en HBO in beeld zijn. Een ander is afhankelijk van de specifieke situatie en behoefte in een sector.

De sectorale benadering in het kader van ESZL focust op een 9-tal prioritaire sectoren: automotive, techniek, logistiek, medische logistiek, smart services/ict, zorg, customer services, maakindustrie en de horeca/leisure.

Deze sectoren zijn niet alleen belangrijk voor de Zuid Limburgse economie maar hebben ook een behoefte aan personeel. Bovendien bieden zij ook werkgelegenheid op alle niveaus. Als inhoudelijke onderlegger voor de sectorale aanpak is door Aranco, in opdracht van de portefeuillehouders arbeidsmarkt Zuid Limburg, per sector een basisdocument opgesteld waarin de kansen en lopende activiteiten worden belicht. Deze basisdocumenten kunnen worden gebruikt om samen met de stakeholders tot verdere afspraken te komen en concrete acties op te zetten.

De specifieke aanpak varieert per sector, afhankelijk van de behoefte, de samenhang tussen partijen in de sector enz. Er wordt dus niet gewerkt met een vaste blauwdruk die steeds als een vaststaande structuur moet worden gebruikt. De insteek is meer organisch, aansluiting zoekend bij de realiteit van de sector. Dit betekent dat soms wordt gestart met ‘losse projecten’ die doelgericht moeten worden verbonden tot een samenhangend sectoraal verhaal en soms bestaat zo’n sectoraal kader al en ligt de focus meer op verankering en verdere uitbouw van de uitvoering.

De drie centrumgemeenten nemen elk de coördinerende rol voor drie sectoren:

  • Sittard-Geleen : Automotive, Logistiek en Techniek
  • Maastricht: Maakindustrie, Customer Services en Horeca/Leisure
  • Heerlen: Medische Logistiek, Zorg en Smart Services/ICT

Deze rol betekent dat vanuit de betreffende gemeente capaciteit wordt ingezet om samen met ondernemers en onderwijs uit de betreffende sector tot planvorming en projectontwikkeling te komen. Deze aanjagende en coördinerende rol mag echter niet in de plaats komen van de leidende rol van werkgevers. Het mede- eigenaarschap van ondernemers is cruciaal voor een succesvolle uitvoering en structurele borging.

Deze coördinatie/aanjaagrol van de centrumgemeenten beperkt zich niet tot de aanloopfase. Gedurende de looptijd van het programma zal steeds moeten worden gewerkt aan de structurele verankering, de verbreding van het bereik en soms ook het adresseren van nieuwe vraagstukken.

De daadwerkelijke uitvoering van de projecten wordt bij diverse stakeholders/partners geborgd. Een bijzonder aandachtspunt is de aanvoer van mogelijke instroomkandidaten door UWV en gemeenten. De ervaringen uit het verleden leren dat dit geen vanzelfsprekend proces is. Tal van factoren spelen hierbij een rol. De aanpak van ESZL is niet primair gericht op het oplossen / wegnemen van al deze factoren. Wel moet de sectorale aanpak bijdragen aan het verbeteren van de effectiviteit en slagkracht van het gemeentelijk uitstroombeleid. In de aanpak wordt dan ook rekening gehouden met dit vraagstuk door een aanjaagteam in te stellen. Een klein, compact team dat, op basis van creativiteit en resultaatsgerichte drive, pragmatische oplossingen bedenkt, nieuwe mogelijkheden zoekt en partijen enthousiasmeert. Dit team neemt niet de rol van de bestaande partijen en structuren over maar biedt ondersteuning bij het wegnemen van (procedurele en/of beleidsmatige) hobbels en zet aan tot verandering.

Het aanjaagteam heeft ook een andere rol dan de projectleiders binnen de sectorale aanpakken. Daar waar de projectleiders sturen op de uitvoering van de brede sectorale aanpak, focust het aanjaagteam primair op de koppeling tussen de vraag van de werkgever en de instroom van kandidaten.

Sturing

De sturing op het programma gebeurt via het Kernteam Onderwijs en Arbeidsmarkt. Dit Kernteam is triple helix samengesteld. De (initiële) samenstelling is:

  • Gemeenten: Martin de Beer (vz.), Vivianne Heijnen en Pieter Meekels
  • Onderwijs: Jos Kusters (Leeuwenborgh)
  • Werkgevers: Mark Hendriks (LWV)
  • UWV: Manuel Stoffels

Het kernteam stuurt op programmaniveau op:

  • het bereiken van de beoogde maatschappelijke impact
  • de verankering van de uitgangspunten van ESZL (aanpak op Zuid Limburgse schaal, triple helix samenwerking in de uitvoering en directe impact voor het bedrijfsleven)
  • de afstemming met stakeholders zoals provincie, rijk, werkgeversorganisaties, vakbonden,
  • de kwaliteit en relevantie van de voorgestelde acties
  • de inzet van middelen

Daarnaast kent elke sector nog zijn eigen triple helix inhoudelijk/operationele aansturing op de feitelijke invulling en uitvoering van de projecten en acties.

Met het oog op een effectieve aansturing wordt de afbakening van verantwoordelijkheden ten opzichte van andere bestuurlijke gremia (o.a. bestuur ESZL, portefeuillehouderoverleg Sociale Zaken Zuid Limburg) verder uitgewerkt en met betrokkenen afgestemd. Een vergelijkbare stap wordt gezet ten behoeve van de feitelijke uitvoering. Hierbij worden de rol van de ESZL programma manager, de inhoudelijke trekkers van de sectorale aanpakken, het aanjaagteam en de uitvoerders in het werkveld e.a. in hun onderlinge samenhang uitgewerkt. Uiteraard vindt ook hierover afstemming plaats.

Resultaten

De concrete resultaten zullen per sector verschillen afhankelijk van de aard en omvang van de sector. De doelstelling is om in elke sector een meerjarig afsprakenkader (convenant, deal of arrangement) tussen de triple helix partners op te stellen waarin de ambities, werklijnen en beoogde resultaten op vlak van instroom, doorstroom, talentontwikkeling en samenwerking worden vastgelegd.

Middelen

In het kader van onderwijs en arbeidsmarkt bestaat diverse structurele financieringsstromen en een brede waaier aan incidentele middelen. Een optimale benutting en ontsluiting van die middelen (bijv. O&O fondsen) is één van de aandachtspunten bij het uitwerken van de sectorale afsprakenkaders. Op die manier moet een stap worden gezet van projectaanpak naar verduurzaming van succesvolle aanpakken. De ESZL middelen worden ingezet als cofinanciering en hefboom om andere financiële bijdragen te verwerven.

Uitvoering opstartfase

De afgelopen maanden is gewerkt aan het bijeenbrengen van lopende ontwikkelingen, nieuwe kansen en het creëren van beweging. Daaruit blijkt dat de ontwikkelingsfase van de sectorale samenwerking per sector verschilt. Daar waar de sectoren automotive (VDL Nedcar), customer services, zorg en medische logistiek al een stevig fundament hebben, staat andere sectoren nog in de beginfase.

Samenhangend met de fase van de sectorale samenwerking en de specifieke kenmerken van de sector, is ook de behoefte aan ondersteuning of impuls verschillend. De opstart van de sector logistiek staat op de planning voor het voorjaar van 2019. Voor de sector automotive wordt nu even pas op de plaats gemaakt.

De verankering van de sectorale aanpak op niveau Zuid Limburg in de vorm van een meerjarig afsprakenkader (convenant of deal) waarin de hoofdlijnen van de samenwerking, de bijdrage van alle betrokken partijen, beoogde resultaten (instroom, opleiding, enz.) zijn vastgelegd is van belang. Het versterkt het wederzijds commitment en maakt ook duidelijk wat het hefboomeffect van de inzet van ESZL is.

Voor de sectorale aanpakken in de zorg, de techniek, customer services en de horeca/leisure is nu behoefte aan een projectleider. Deze projectleiders zijn cruciaal om tot opschaling van de aanpak op het niveau van Zuid Limburg te komen.

Ondersteuning in de kosten van de praktijkbegeleiding / training bij bedrijven is aan de orde in de maakindustrie en de techniek. Het gaat daarbij om het ondersteunen van het MKB op het vlak van de opleiding.

Voor de sector Smart Services / ICT wordt nu ingezet op het doen van een RIF-aanvraag bij het ministerie van OCW. Daarmee ontstaat een solide basis om tot vernieuwing van het MBO onderwijs te komen. De ervaringen in de medische logistiek (Beyond) leert dat dit een hele goede bouwsteen is om tot een sterke sectorale samenwerking te komen waaraan ook andere initiatieven (zij-instroom, instroom statushouders, enz.) kunnen worden verbonden.

Om de uitvoering van de sectorale aanpak naar een tempo en effectiviteit te brengen dat aansluit op de verwachtingen van werkgevers, wordt een aanjaagteam ingesteld. Via een kwartiermakersopdracht wordt de functie en opdracht van een dergelijk aanjaagteam scherp geformuleerd en in een kort, intensief en interactief traject met alle spelers in de uitvoering (zoals werkgevers, UWV, WSP-en, sociale diensten, enz.) de voorbereidingen getroffen voor de effectieve uitrol van de uitvoering van de sectorale aanpak.

 

Acties sectorale aanpak 1ste kwartaal 2019 Sector
Uitwerken van een meerjarig afsprakenkader (convenant, deal)

· uitwerken resultaatsafspraken (instroom, opleiding, enz.)

· vastleggen cofinancieringafspraken op sectoraal niveau

Alle sectoren
Voorbereiding installatie aanjaagteam Alle sectoren
Installeren projectleiders

· afstemming formulering opdracht (o.a. uitrol Zuid Limburg)

· uitwerken resultaatsafspraken (instroom, opleiding, enz.)

· vastleggen cofinancieringafspraken op sectoraal niveau

Zorg, techniek, customer services, horeca/leisure
Ondersteuning praktijkbegeleiding/training

· vastleggen cofinancieringsafspraken op sectoraal niveau

Maakindustrie en techniek
Ondersteuning RIF aanvraag Smart Services / ICT
Opstart sectorale aanpak logistiek logistiek